Waarschuwing: Mijn vertaalaantekeningen zijn bedoeld voor mensen die de diepte in willen. Het niveau is daarom een stuk ‘moeilijker’ dan dat van mijn liedjes.

Vertaalprincipes

Hieronder zal ik mijn algemene vertaalprincipes uitleggen. Waar verschillende principes elkaar tegenspreken prevaleert in beginsel het eerstgenoemde principe.

1. Grondteksten: Soms staat er in een voetnoot van je Bijbel iets als: “Andere grondteksten schrijven hier (…)”. Als je meer wilt weten over waar ik mijn selectie op baseer, klik dan hier.

2. Betekenis onveranderd: Een tekst mag qua betekenis zo min mogelijk veranderd worden. Dit betekent overigens niet dat het zo letterlijk mogelijk moet. Daar zit een groot verschil in! Soms raakt er namelijk helemaal geen betekenis verloren door het iets vrijer te vertalen. Bijv. in Habakuk 3:17, waar over de vrucht van een wijnstok wordt gesproken: de vrucht van een wijnstok is altijd een druif. Als ik dan voor druif kies, is dat geen letterlijke vertaling, maar de betekenis is ook niet veranderd. Natuurlijk heb ik ook liever een letterlijke vertaling dan een vrije vertaling, maar daar gaat punt 5 over. Dit vertaalprincipe gaat echter over de inhoudelijke betekenis. Soms dwingt dit vertaalprincipe me tot het kiezen van een moeilijk woord, of zelfs het maken van een moeilijke zin. Ik vind het belangrijker dat de tekst klopt, dan dat hij makkelijk is. In het bijzonder wil ik geen betekenisverandering doorvoeren om teksten “politiek correcter” te maken.

3. Des te makkelijker des te beter: Een tekst moet zo makkelijk mogelijk vertaald worden, zodat zoveel mogelijk mensen het begrijpen (waarbij ik de meeluisterende jonge kinderen ook zeker genoemd wil hebben). Bij veel vertaalkeuzes vraag ik mijn dochter van zes als lakmoesproef: ken je dit woord? Het zal je verbazen wat voor woorden soms nog volkomen onbekend zijn (en ik heb een slimme dochter!). Zo nodig gebruik ik een definitie of een andere verwoording, zo lang de betekenis maar niet verandert. Bijv. boos blijven i.p.v. wrok koesteren. Dan kun je zeggen: ja, maar als je boos blijft, koester je die boosheid misschien niet, dus het verschilt toch van wrok koesteren. Maar veel van dit soort nuances zijn in de grondtekst ook niet te vinden. Dan verandert de betekenis weliswaar ten opzichte van één mogelijke vertaling, maar is het wel gelijkwaardige andere vertaling, die net zo dicht bij het origineel ligt.

   Een bijkomend voordeel van dit soort vereenvoudigingen, is dat makkelijkere verwoordingen vaak veel meer verbindingen in je brein hebben met andere dingen, dan moeilijkere verwoordingen. Hierdoor komt het direct op meer plekken in je brein binnen en is de impact groter. Bijv. Laat de liefde ongeveinsd zijn (Rom 12:9a, HSV): je weet vast wat het betekent, maar het komt toch minder binnen dan Laat de liefde niet ‘net alsof’ zijn, of Laat de liefde niet gespeeld zijn. Maar de betekenis is hetzelfde. (Die laatste begreep een kind van zes overigens nog niet, zodat ik voor de eerste koos.)

   Overigens wil ik ook niet te vaak één woord voor meerdere woorden vervangen, omdat je dan zulke lange zinnen krijgt, dat het alsnog moeilijk te begrijpen wordt. Daarom wordt er zo af en toe toch een “moeilijker” woord geaccepteerd. Een incidenteel moeilijk woord is namelijk voor veel mensen helemaal niet zo vervelend. Het is vooral vervelend als er veel moeilijke woorden staan, waardoor mensen blokkeren. Een groot deel van de moeilijke woorden is nl. op zichzelf staand wel op te maken uit de context. Neem bijv. het woord volksgenoten: dat zal zelfs een kind al snel weten af te leiden uit de woorden klasgenoten en teamgenoten. Als je het echter vervangt voor een definitie zoals andere mensen uit jullie volk wordt Levicitus 19:18a wel een hele lange zin. Dan wordt het er niet begrijpelijker op.

   Zo probeer ik met zoveel mogelijk dingen rekening te houden om de vertalingen zo begrijpelijk mogelijk te maken, tenzij het ten koste gaat van de betekenis (punt 2).

4. Zo veel mogelijk behoud van woordspelingen etc.: Als er dingen verloren kunnen gaan, bijv. een woordspeling, een ritme of een interessante stijlfiguur, wordt er naar gestreefd om het nog zoveel mogelijk erin te houden, of anders iets van een equivalent ervan.

5. Zo letterlijk mogelijk: In punt 2 hadden we het over zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke betekenis blijven. Dit vijfde punt gaat meer over de oorspronkelijke zinsopbouw en woordkeuze. Als punt 3 en 4 het toestaan vertaal ik het liefst zo dicht mogelijk bij het origineel. De begrijpelijkheid vind ik echter belangrijker.

6. Vaak meerdere betekenissen, meestal maar één vertaling: Vaak hebben woorden meerdere betekenissen. Meestal zal er dan voor één woord gekozen, dat het het beste dekt (zoals gebruikelijk is bij vertalingen). Incidenteel zal een zin herhaald worden met een andere vertaalkeuze. Bijvoorbeeld in de zin: Hoor Israël! De HEERE, onze God, de HEERE is Eén! Het woord voor Eén wordt in het Hebreeuws ook gebruikt voor Enige en ook voor Eerste. In het lied over dat vers zijn daarom alle drie de zinnen toegevoegd: Hoor Israël! De HEERE, onze God, de HEERE is Eén! Hoor Israël! De HEERE, onze God, de HEERE is de Enige! Hoor Israël! De HEERE, onze God, de HEERE is de Eerste!

7. Mensen moeten rekening houden met onvolkomenheden: Zoals bij elke Bijbelvertaling geldt, is het belangrijk te beseffen dat er altijd ruimte is voor menselijke onvolkomenheid. Zelfs in gezaghebbende vertalingen zoals de Herziene Statenvertaling heb ik (objectief aanwijsbare) onvolkomenheden kunnen vinden. Ik streef naar zorgvuldigheid in mijn werk, en ik geloof dat het uit het hoofd leren van mijn liedteksten veel zegen kan brengen doordat God er Zelf doorheen zal spreken. Toch moet ik benadrukken dat ook ik fouten kan hebben gemaakt. Laat dat besef jou er vooral niet van weerhouden om van deze teksten gebruik te maken, want als we pas iets willen gebruiken wanneer het volmaakt is, houden we uiteindelijk niets meer over. De enige weg om geen enkele vertaalfout meer tegen te komen, is om zelf de brontalen (Hebreeuws, Aramees en Grieks) te leren, een uitgebreide bibliotheek van naslagwerken aan te leggen, en zelfs dan nog te blijven hopen op inSpiratie en inzicht tijdens het vertaalproces.

8. Vertaalaantekeningen per lied: Om de transparantie van het vertaalproces te verhogen probeer ik voor elk lied vertaalaantekeningen toe te voegen, met op zijn minst een verantwoording voor de verschillen ten opzichte van de Statenvertaling. Daarnaast probeer ik het in deze vertaalaantekeningen te vermelden als ik van bovenstaande principes ben afgeweken. Dat afwijken probeer ik echter alleen maar weloverwogen te doen, als ik daar een goede reden voor heb, in de geest van bovenstaande voorkeuren/prioriteiten.