Gebruik van AI

Samenvatting

Bijbelfanliedjes zijn AI-gegenereerde liedjes met een aanzienlijke menselijke bijdrage. In dit artikel beschrijf ik hoe een liedje gemaakt wordt, om inzichtelijk te maken wat mijn eigen bijdrage is. Eigenlijk zou dat helemaal niet moeten uitmaken, maar ik merk dat mensen de muziek toch beter kunnen waarderen, als ze weten wat voor werk ik er zelf in heb gestopt. Daarna beantwoord ik een paar veelgestelde vragen, o.a. over zorgen die mensen hebben m.b.t. het gebruik van AI.

Hoe wordt een Bijbelfanlied gemaakt?

Hieronder leg ik stap voor stap uit hoe ik momenteel mijn Bijbelfanliedjes maak. Het proces verschilt een beetje per lied, maar de hoofdlijnen zijn hetzelfde.

De liedtekst

Alle Bijbelfanliedjes bestaan voor 100% uit Bijbeltekst. Het doel is immers om mensen te helpen Bijbelverzen uit het hoofd te leren. Soms zeggen mensen, Die zin is wel erg lang, of, Dat woord zou ik weglaten, maar daar kan ik dan niet in meegaan. Zoals het in de Bijbel staat, komt het ook in het lied. Soms kan ik zinnen opsplitsen, maar niet altijd. En woorden weglaten doe ik al helemaal niet.

Toch is de tekst niet simpelweg een kwestie van kopiëren-plakken uit een bestaande Bijbelvertaling. Ik besteed veel tijd aan het maken van een nieuwe vertaling van elk gedeelte. Waarom doe ik dat? Nou, elke Bijbelvertaling heeft een bepaalde stijl en maakt daarin keuzes. De HSV probeert bijvoorbeeld dicht bij het origineel te blijven, maar gebruikt soms woorden die voor veel mensen wat ouderwets of moeilijk zijn, zoals heden in plaats van vandaag en werpen in plaats van gooien. Een makkelijkere vertaling, zoals de BasisBijbel kiest juist bewust voor eenvoudige woorden, maar wijkt daardoor op sommige plaatsen wat af van de oorspronkelijke betekenis.

Zelf wil ik graag een middenweg: zo letterlijk mogelijk wanneer dat nodig is om de betekenis goed weer te geven, maar zo eenvoudig mogelijk wanneer dat kan zonder die betekenis te verliezen. Soms is een moeilijker woord dus nodig; soms kan hetzelfde gewoon in begrijpelijk Nederlands. Kortgezegd, makkelijk waar het kan, moeilijk waar nodig.

Omdat ik geen bestaande Bijbelvertaling ken die deze combinatie precies biedt, vertaal ik de Bijbelteksten voor dit project zelf. Voor een uitgebreidere uitleg, zie: Waarom geen bestaande Bijbelvertaling?).

Hieronder zal ik in vijf stappen uitleggen wat hier allemaal bij komt kijken.

Stap 1: de grondtekst vaststellen

Voordat je kunt vertalen, moet je eerst weten wat je moet vertalen. Net als de Statenvertalers, begin ik voor het Oude Testament bij de Masoretische Tekst, maar onderzoek ik ook relevante varianten die er zijn gevonden. Alleen wanneer een variant zowel door veel materiaal wordt ondersteund alsook inhoudelijk overtuigt, wijk ik daarvan af. Vooralsnog ben ik echter steeds bij de Masoretische tekst gebleven.

Voor het Nieuwe Testament hoef ik minder onderzoek te doen. Daarvoor begin ik, ook overeenkomstig de Statenvertalers, bij de Byzantijnse meerderheidstekst. (Hiermee wijk ik af van veel moderne vertalers, die liever de zgn. “kritische tekst” gebruiken, die gaat echter meer uit van menselijke fouten i.p.v. Goddelijke leiding.) Wel gebruik ik een latere editie dan de Statenvertalers. Zij baseerden zich namelijk grotendeels op de vroegere Textus Receptus; ik gebruik de editie van Robinson en Pierpont uit 2018. Hun uitgangspunt sluit sterk aan bij dat van de Textus Receptus, maar zij beschikten over veel meer beschikbare gegevens en moderne hulpmiddelen, waardoor zij naar mijn overtuiging tot een zorgvuldigere vaststelling van de Byzantijnse tekst konden komen. Ik bekijk vervolgens nog wel welke varianten er bekend zijn over de tekst. Als er belangrijke verschillen zijn onderzoek ik hoe groot de consensus van de Byzantijnse meerderheidstekst is, en doe ik bij twijfel zo nodig verder onderzoek.

Stap 2: begrijpen wat er staat

Daarna probeer ik zo precies mogelijk vast te stellen wat de oorspronkelijke tekst betekent. Ik kijk naar de betekenis van afzonderlijke woorden, grammaticale constructies en vergelijkbare passages elders in de Bijbel. Ik zoek woorden op in meerdere erkende naslagwerken, ik bekijk de context, Bijbelcommentaren, enzovoort. Ook maak ik een vergelijking met bestaande vertalingen. Hebben zij een andere constructie gezien, of interpreteren zij iets anders? En zo ja, kan ik verklaren waarom andere vertalers tot een andere conclusie kwamen, alsook verdedigen waarom ik een ander pad insloeg? Als ik niet sterk overtuigd ben van mijn onderbouwing om een gedeelte anders te interpreteren, kies ik bij twijfel toch voor de interpretatie van de Statenvertaling (en de bijbehorende kanttekeningen).

Het (tussen)resultaat is een vertaling die meer een beschrijving is dan een lopende zin.

Stap 3: een zo letterlijk mogelijke vertaling maken

Als ik eenmaal heb vastgesteld wat er precies in de grondtekst staat, probeer ik eerst uit te zoeken hoe ik dat zo volledig en nauwkeurig mogelijk in een Nederlandse zin kan verwoorden. Er gaat heel vaak iets van de betekenis verloren, als je iets van de ene taal naar de andere taal omzet, maar in deze stap probeer ik vast te stellen wat het maximaal haalbare is, qua het zo min mogelijk veranderen van de betekenis.

Welke Nederlandse formulering doet het beste recht aan elk woord, elke frase en uiteindelijk aan de hele zin? Ik zoek dus eerst naar de beste letterlijke vertaling die ik kan maken: een formulering waarin zoveel mogelijk van het origineel behouden blijft. Die formulering vormt vervolgens als het ware de ondergrens van hoe dicht mijn zo-makkelijk-mogelijke vertaling ook bij het origineel moet staan qua betekenis/nuance.

Stap 4: vereenvoudigen

Dit vind ik de moeilijkste stap.

Kan een woord vervangen worden door een eenvoudiger synoniem, zonder dat de nuance verandert? En als de nuance wel verandert, staat het eenvoudigere woord dan verder van het origineel af, of zijn het twee gelijkwaardige mogelijkheden die ieder een iets andere nuance hebben? Neem het woord genade. Als je dat naar het Engels zou vertalen, zou je afhankelijk van de context kiezen voor grace of mercy. Zonder verdere context zijn het echter gelijkwaardige vertalingen. Of moet je toch kiezen voor een vertaling naar meerdere woorden, namelijk mercy and grace? Of een ander voorbeeld: die zin met al die bijzinnen, kan die ook opgesplitst worden? Of verandert dat iets aan de betekenis, nuance of poëtische kant? Dit soort gedachten kunnen me dagen tot maanden bezig houden, terwijl ik zoek naar de allermakkelijkste vertaling die minimaal even nauwkeurig is als de ondergrens die ik heb vastgesteld. Soms lukt dat verrassend goed, andere keren blijft er toch een moeilijke zin over.

Dit is voor mij een belangrijk onderdeel van de menselijke/creatieve kant van een Bijbelfanlied. De muziek wordt grotendeels door AI gemaakt, maar de uiteindelijke formulering van de Bijbeltekst is iets waar ik zelf zeer veel tijd in steek.

Uitzondering: Soms heb ik al een hele melodie in mijn hoofd, dan wil ik nog wel eens een iets moeilijkere vertaling kiezen, zodat het beter op de melodie past. Maar ook hiervoor geldt: de betekenis mag niet veranderen.

Stap 5: de vertaling verantwoorden

Tot slot schrijf ik op waarom ik bepaalde keuzes heb gemaakt, vooral wanneer mijn vertaling afwijkt van bestaande vertalingen.

Dat heeft niet alleen als doel om mijn keuzes te verantwoorden aan anderen. Het is ook een controle voor mezelf. Als ik een vertaalkeuze niet goed kan verdedigen, mag ik hem van mezelf niet accepteren.

De muziek

Ook het maken van de muziek is niet een kwestie van simpelweg kopiëren-plakken van de Bijbeltekst en op “genereren” klikken. Tot nu toe ben ik denk ik gemiddeld zo’n 40-50 uur per lied bezig geweest met het corrigeren en verbeteren van de eerste versie die uit de AI-liedgenerator komt (incl. het vertalen kom ik soms boven de 100 uur per lied). Tijdens dat verbeterproces maak ik opnieuw veelvuldig gebruik van AI, anderzijds komt er ook genoeg bij kijken dat ik zelf moet doen. De stappen die ik doorloop voor het maken van één lied staan hieronder beschreven.

Stap 1: Het bedenken van een stijl voor het lied

Wanneer de tekst klaar is, begint het muzikale gedeelte. Eerst bedenk ik hoe het lied moet klinken. Ik houd er zelf niet van om tien of meer liedjes in dezelfde stijl achter elkaar te luisteren. Doe mij maar een mixtape! Ik probeer dan ook bewust om niet ieder Bijbelfanlied hetzelfde te laten klinken.

Bovendien, de ene Bijbeltekst past bijv. beter bij pop, de andere bij country, weer een ander mag lo-fi zijn of verdient juist een groot en episch arrangement. Vrijwel altijd vorm ik van tevoren een beeld van de instrumenten, de toonsoort, het tempo, de emoties, de sfeer, enz.

Stap 2: De opbouw van het lied bedenken

Vervolgens bepaal ik hoe de Bijbeltekst over het lied wordt verdeeld.

De eenvoudigste aanpak zou zijn om de tekst in de oorspronkelijke volgorde onder elkaar te zetten en de AI daar een lied van te laten maken. Dat zou vanuit het oogpunt van memoriseren zelfs logisch kunnen zijn. Toch is dat muzikaal niet altijd het handigste (lees: bijna nooit).

Daarom verander ik soms de volgorde om bepaalde gedeelten extra te benadrukken. Hierbij probeer ik meestal gebruik te maken van gangbare liedstructuren, zoals couplet-couplet-refrein-couplet-refrein-bridge-refrein. Als het ene vers zich dan beter leent voor een couplet, en het andere voor een bridge, etc., dan gebruik ik vaak toch een andere volgorde dan hoe het in de Bijbel staat (voor zover het niet ten koste gaat van de betekenis). Bij het lied over de overspelige vrouw wil ik bijvoorbeeld dat de zin Wie van u zonder zonde is, mag als eerste een steen naar haar gooien steeds terugkomt. Het liefste heb ik dat die zin de hele dag in mensen hun hoofd blijft hangen. Dat is de hele reden dat ik het lied maak, dus dat wordt een refrein dat steeds terugkomt.

Ook bedenk ik wat leuke instrumentale solo’s zouden zijn, welke instrumenten de solo’s moeten uitvoeren, en wat voor boodschap ze moeten overbrengen.

Stap 3: Het schrijven en bijschaven van een prompt

Als ik weet wat voor lied ik wil maken, beschrijf ik dat in een prompt voor de AI-liedgenerator. Vervolgens genereer ik verschillende versies en gebruik ik de resultaten om de prompt steeds verder aan te scherpen.

Daarbij let ik bijvoorbeeld op stijl, instrumenten, tempo en emotie, maar ook op de manier waarop de Nederlandse tekst wordt uitgesproken. Een van de grootste problemen bij Nederlandstalige AI-muziek is namelijk de klemtoon. Een AI-liedgenerator kan een Nederlands woord soms behandelen alsof het een Engels woord is. Zo kan olijf worden uitgesproken als het Engelse olive, met de klemtoon op de eerste in plaats van de tweede lettergreep. Dan krijg je dus Ó-lijf in plaats van o-LIJF.

Omdat de AI-liedgenerator klemtonen nog niet toekent op basis van hoofdletters of accenten, is het soms een uitdaging om hem bij te sturen. Meestal lukt het uiteindelijk toch door de spelling aan te passen, om hem zo te misleiden. Zo kan olijf bijvoorbeeld als oleiph worden geschreven om de gewenste uitspraak uit te lokken.

Het maken van een goed lied is daardoor geen kwestie van één goede prompt schrijven. Ik genereer veel versies, beoordeel wat er goed en fout aan is en pas de prompt daarop aan. Pas na verschillende rondes ontstaat er een versie die voldoende in de buurt komt van wat ik in gedachten had. Tenminste… je kunt het een beetje als een wedstrijd zien: soms is de muziek/melodie eerder zoals ik het wil, soms zijn de klemtonen eerder zoals ik het wil.

Als de muziek eenmaal is zoals ik het wil… ja, als er een lied ontstaat dat ik écht mooi vind, waar ik verliefd op word, dan wordt het ineens een stuk lastiger (lees: tijdrovender) om de klemtonen aan te passen. Dan kan ik hem namelijk niet meer zomaar opnieuw genereren, omdat er dan weer een hele nieuwe melodie uit zou komen. In dat geval is de volgende fase klemtonen corrigeren (zie onder), anders kan ik door naar de stap erna.

Stap 4: Het corrigeren van klemtonen, pauzes en accenten

Als ik eenmaal een goed uitgangspunt heb, probeer ik eerst de rest van de uitspraak en klemtonen goed te krijgen.

Je kunt altijd proberen om de AI-liedgenerator het verkeerde woord opnieuw te laten genereren, maar vaak leidt dat tot problemen. Er kunnen artefacten ontstaan, een instrument kan anders gaan klinken, de timing kan veranderen, enzovoort.

Wanneer dat het geval is, ga ik de verkeerde klemtonen handmatig corrigeren. Ik kan een noot waarop de AI-liedgenerator ten onrechte nadruk legt bijvoorbeeld lager, zachter of korter maken met behulp van audiobewerkingsprogramma’s. Als het niet zo zeer een klemtoon is, maar een onbelangrijk woord dat benadrukt wordt (of juist een kernwoord dat te vluchtig wordt uitgesproken), dan moet vaak de hele frase worden aangepast.

Vervolgens gebruik ik de aangepaste versie opnieuw als uitgangspunt voor de AI-liedgenerator, zodat mijn gewijzigde melodie minder afwijkt van de rest. Daarbij wordt niet alleen het gewijzigde stukje veranderd, maar ook de rest van het lied verandert lichtjes. Hierbij komt de ene keer het eerste couplet er correct uit, maar het tweede niet, de andere keer komt het tweede couplet er correct uit, maar het eerste niet, enzovoort. Pas na een groot aantal pogingen heb ik van elk stukje lied een correcte versie die redelijk dicht bij de rest ligt. Deze moet ik dan aan elkaar editen, op een manier dat het toch nog één lied lijkt.

Stap 5: De mooiste stukken van alle gegenereerde versies uitzoeken

Maar bij het corrigeren van de klemtonen/accenten, wordt niet alleen de zang opnieuw gegenereerd. Elke keer dat het lied opnieuw gegenereerd wordt, in een poging om alle klemtonen goed te krijgen, ontstaat er ook weer een nieuwe muzikale begeleiding, met al haar eigen sterke en zwakke kanten. Zo had de ene versie bijvoorbeeld een prachtige intro, maar de andere een betere uitvoering van het refrein. De ene had zo’n mooie vioolsolo en de andere bevatte een mooie tegenstem.

Ik luister naar deze verschillende versies en zoek per gedeelte uit welke uitvoering het beste is.

Stap 6: De mooiste stukken combineren

Vervolgens combineer ik die gedeelten handmatig: Van elk stukje van het lied pak ik de mooiste versie, en ik monteer het allemaal aan elkaar in audiobewerkingsprogramma’s.

Dat levert in eerste instantie een soort muzikale lapjesdeken op. De afzonderlijke stukken kunnen dan onderling nog verschillen in klankkleur, uitvoering of achtergrondgeluid.

Die samengestelde versie kan ik vervolgens weer als input gebruiken voor de AI-liedgenerator, zodat ie een nieuwe versie kan maken waarin de beste elementen zoveel mogelijk bij elkaar komen.

Stap 7: Herhaaldelijke correcties

Dit proces van genereren, beoordelen, combineren en opnieuw genereren (stap 3 t/m 6) kan zich behoorlijk vaak herhalen.

Ik probeer steeds een versie te maken die beter is dan de vorige: minder foutjes, meer emotie, mooiere solo’s, enz.

En dan gebeurt soms nog het meest tijdrovende: Als ik dan zo goed als klaar ben, komt er toch nog een betere vertaling voor een stukje van het lied in mijn hoofd op, en dan kan ik weer opnieuw die hele verbetercyclus doorlopen: genereren-corrigeren/verfraaien-genereren-corrigeren/verfraaien-enz.

Stap 8: Laatste handmatige correcties

Maar dan komt het punt dat het einde echt in zicht is: De versie die ik én mooi genoeg vind én die alleen nog maar fouten en artefacten bevat die ik puur handmatig verwacht te kunnen corrigeren.

Een ontbrekende medeklinker, gitaarnoot of drumslag kan ik vrijwel altijd zelf opnemen of uit een andere versie knippen en toevoegen. Bij overgangsartefacten kan ik de geluidsgolf onderzoeken en soms rechtstreeks opnieuw tekenen, andere keren kan ik de muziek iets vóór het artefact en de muziek iets erna verlengen en de twee crossfaden. Soms is het nodig om bepaalde frequenties te verwijderen, een toonhoogte te corrigeren of alleen een klein stukje opnieuw te laten genereren en handmatig erin te plakken.

Stap 9: Laatste handmatige verfraaiingen en eindcontroles

Tot slot doe ik laatste audiotechnische handelingen zoals equalizing en loudness normalization. Ook beluister ik de muziek veelvuldig op verschillende speakers/koptelefoons om te controleren of er geen foutjes meer in zitten. Als ik na veelvuldig luisteren geen fouten meer hoor, keur ik het lied goed.

Conclusie

Kortom, een Bijbelfanlied begint met een intensief vertaalproces om een zo makkelijk mogelijke vertaling te maken, die ongeveer net zo trouw aan de grondtekst is als de HSV: Makkelijk waar het kan (zonder de betekenis te veranderen), moeilijk als het moet (omdat de betekenis anders zou veranderen). De muziek komt voort uit een combinatie van honderden AI-generaties enerzijds en honderden handmatige correcties, creatieve ingrepen en andere bewerkingen anderzijds.

Veelgestelde vragen

Als het zoveel tijd kost, waarom dan niet zonder AI?

Ten eerste kost muziek opnemen zonder AI veel geld, i.v.m. de studiohuur en sessiekosten. Ik beschouw mijn muziek als een niche-product: er zijn maar weinig Christenen die bereid zijn om Bijbelverzen uit hun hoofd te leren. Ik zou het daarom niet kunnen verantwoorden, om hier veel geld aan uit te geven.

Ten tweede vind ik deze hybride vorm van muziek maken (deels AI, deels eigen inzet), heel leuk om te doen. Het is steeds verrassend hoe de AI weer omgaat met mijn input, wat het erg verfrissend kan maken.

Ten derde beschouw ik het maken van muziek m.b.v. AI als een kunst op zich. Samenwerken met mensen is een kunst, maar samenwerken met AI ook. Ik heb een grote waardering voor kunst in de breedste zin, van schilderijen tot literatuur, maar ook niet-altijd-als-kunst-herkende vormen, zoals het perfectioneren van een niche-software-programma of het schrijven van een preek. Deze hybride vorm van muziek maken, deels AI, deels eigen inzet, beschouw ik ook als een kunstvorm. Ik vind het een groot voorrecht om gebruik te kunnen maken van deze middelen. Het gevoel van onverkend gebied spreekt me aan, alsook de mogelijkheid tot het includeren van normaliter onmogelijke elementen.

Is het niet slecht voor het milieu?

De AI-impact van één Bijbelfanliedje valt heel erg mee. De geschatte gemiddelde CO₂-footprint van één Bijbelfanlied ligt rond de 6,7kg. Dit is volgens milieucentraal te vergelijken met een autorit van zo’n 31km, bijvoorbeeld wanneer je naar een opnamestudio heen en weer rijdt voor een niet-AI-lied. Desgewenst kan ik de berekeningen toesturen, ze zijn gebaseerd op dit artikel.

AI-modellen zijn getraind met niet-Christelijke muziek, mag je dat wel gebruiken voor Bijbelliedjes?

Dit heb ik mezelf van tevoren ook afgevraagd in gebed. Wat voor mij uiteindelijk doorslaggevend was (dat het wel mag), was het Bijbelgedeelte 1 Korinthiërs 10:23-31. In vers 26 staat: Van de Heere immers is de aarde en haar volheid. (HSV). Bovendien, uiteindelijk zal sowieso elke stem (…) belijden dat Jezus Christus de Heere is, tot heerlijkheid van God de Vader. (Filippenzen 2:11, HSV)

AI-muziek is gebaseerd op het werk van artiesten die daar geen geld voor krijgen, is dat wel ethisch?

Mijns inziens is dit wel ethisch, omdat menselijke componisten in hun brein op een bepaalde manier hetzelfde doen. Zowel AI als het menselijk brein maken gebruik van netwerken die patronen ontdekken en verbanden leggen tussen eerdere liedjes, waardoor het kan voorspellen welke volgende toon er zou kunnen komen (bij het menselijk brein noem je dat bedenken, bij AI genereren). De hele techniek van de generatieve AI is zelfs gebaseerd op hoe het menselijk brein werkt. We zeggen ook niet tegen een menselijke artiest: Je mag geen bestaande artiesten luisteren, want straks wordt jouw muziek er nog door gevormd, en je hebt ze er niets voor betaald. Nee, bij mensen accepteren we het ook als ze hun muzikaliteit ontwikkelen aan de hand van bestaande muziek. Bovendien, die bestaande muzikanten leunden ook weer op hun voorgangers, en zij weer op die van hen. Niemand van hen heeft ooit royalty’s betaald aan alle muzikanten die ze ooit gehoord hadden, omdat ze mogelijk van invloed waren geweest. Nee, dat doe je alleen wanneer je dingen letterlijk imiteert. Een AI-liedgenerator is er echter niet op gericht om bestaande muziek letterlijk over te nemen. De muziek die eruit komt is het resultaat van wat de AI tijdens haar training heeft geleerd, de input van de gebruiker en een element van randomisatie. Ook dat is vergelijkbaar met hoe een mens nieuwe dingen bedenkt.

Maar wat nu als de AI-stem wel erg lijkt op een bestaande stem? In dat geval, hangt het er voor mij helemaal van af hoe dat zo gekomen is. Stel, ik zou gericht een AI-stem ontwikkelen die sterk lijkt op die van een bestaande artiest, dan zou dat niet correct zijn. Maar als de AI een willekeurige stem genereert, gebaseerd op tientallen miljoenen muziekbestanden, en de stem lijkt toevallig op een bestaande stem, dan vind ik het wat anders.

Stemmen lijken namelijk wel vaker op elkaar. Mijn collega heeft bijvoorbeeld ongeveer dezelfde stem als ik. Ik krijg soms wel drie keer op een dag van patiënten te horen dat ze aan de telefoon dachten dat ze met mijn collega hadden gesproken. Ook hoor ik in sommige liedjes van Dolly Parton precies dezelfde stem als die van Julie Miller (afhankelijk van welke zangtechniek Dolly Parton gebruikt). Dat betekent natuurlijk niet dat een van beiden daarom geen muziek zou mogen maken, of dat ze een bepaalde zangtechniek moeten vermijden. Bij AI kan een dergelijke overeenkomst dus eveneens ontstaan zonder dat de bedoeling was om een bepaalde artiest na te doen. Hoe meer muziek en stemmen er in de wereld bestaan, hoe groter bovendien de kans dat twee stemmen toevallig op elkaar lijken.

Ja, ik begrijp dat sommige artiesten hier moeite mee hebben. Vroeger waren bepaalde zangskills, gitaarskills en andere muzikale vaardigheden schaars. Tegenwoordig kunnen mensen die niet kunnen zingen met behulp van technologie toch heel hoge noten bereiken en gemiddelde gitaristen kunnen nu ineens toch zeer snelle riffs produceren. Betekent technologische vooruitgang dan dat we die mogelijkheden maar niet moeten gebruiken?

Lang geleden was het ook een belangrijke vaardigheid als je snel kon rennen. Als we het destijds onethisch hadden gevonden om snellere vervoersmethoden te bedenken, hadden we nu ook geen fietsen, auto’s of treinen gehad. Dat een nieuwe technologie iets mogelijk maakt wat vroeger alleen door uitzonderlijk getalenteerde mensen kon worden gedaan, maakt die technologie op zichzelf nog niet onethisch.

Gaat het niet ten koste van bestaande Christelijke bands?

Ik verwacht dat dit zal meevallen. Ten eerste houd ik geen concerten. Men zegt tegenwoordig wel eens: Vroeger hield je goedkope concerten om dure cd’s te verkopen. Tegenwoordig bied je je muziek goedkoop aan op Spotify om dure concerten te verkopen. Mijn inkomsten op Spotify zijn verwaarloosbaar. Hiermee neem ik dus vrijwel geen inkomsten van bestaande artiesten af. Aangezien ik geen concerten geef, is mijn hoop dat het bezoek aan de concerten van bestaande Christelijke bands ook onveranderd zal blijven. Daarnaast bied ik alles gratis aan op mijn website, zoals bladmuziek en MP3’s. Mijn hoop is dat mensen dus even veel budget over houden om te besteden aan bestaande artiesten.

Ten tweede mag mijn muziek gratis gebruikt worden door Christelijke bands en verzamelbundel-uitgevers zoals Opwekking. Daarmee bied ik ze ook juist iets aan.

Ten derde, tja… hoe zeg ik dit? Soms heb ik het idee dat mensen mijn muziek best leuk en aardig vinden, totdat ze horen dat die met behulp van AI is gemaakt. Maar het feit dat ik AI heb gebruikt, verandert natuurlijk niets aan het doel waarmee ik deze muziek maak, en ook niet aan de hoeveelheid tijd en moeite die ik er zelf nu toch nog in steek. Ik probeer mijn muzikale vaardigheden op mijn eigen manier in te zetten voor Gods Koninkrijk. Mijn enige doel is Gods eer en heerlijkheid.

Als jij zelf een niet-AI-artiest bent, begrijp ik heel goed dat het misschien vreemd of oneerlijk kan voelen dat jij veel geld moet betalen voor een studio of gastartiesten, terwijl ik die kosten niet hoef te maken. Ook kan het misschien wrang voelen dat ik met minder training en investeringen nu ineens muziek kan maken die in sommige opzichten vergelijkbare mogelijkheden biedt. Tegelijkertijd hoop ik dat we elkaar hierin niet als concurrenten hoeven te zien. Ik probeer er niet rijk van te worden en ik wil ook niet in de schijnwerpers staan - mijn naam is niet eens op deze site te vinden. Het enige wat ik wil, is mensen helpen om Gods Woord te onthouden. Bovendien steek ik zelf veel tijd en moeite in het maken en produceren van deze liedjes. In die zin is het iets wat ik geef, niet iets wat ik probeer te ontvangen.

Waarom geen bestaande Bijbelvertaling?

De oorspronkelijke reden om de teksten zelf te vertalen was praktisch. Ik wil de liedjes zo vrij mogelijk kunnen verspreiden. De Stichting Herziene Statenvertaling is over het algemeen coulant met niet-commercieel gebruik, maar zodra je een lied bijvoorbeeld ook op Spotify wilt aanbieden of wanneer een band het zou willen coveren, kunnen auteursrechten en licenties toch een rol gaan spelen. Als ik de tekst zelf vertaal, mag ik tegen iedereen zeggen: gebruik het voor het Koninkrijk van God, ik hoef er niets voor te hebben.

Er is echter ook nog een andere reden waarom ik liever zelf vertaal. Ik kon namelijk geen enkele vertaling vinden die precies aan mijn wensen voldeed. Ik wilde namelijk niet alleen een vertaling die heel dicht bij de grondtekst blijft, zoals de Statenvertaling, maar ik wilde ook nog zo makkelijk mogelijk taalgebruik (voor zover dat niet ten koste gaat van de betekenis, die staat voor mij op de eerste plaats).

De HSV kwam voor mij van de bestaande Nederlandse vertalingen nog het dichtst in de buurt van die combinatie. Toch zou ook die nog veel makkelijker kunnen, zonder dat het ten koste zou gaan van de accuratesse. Neem bijvoorbeeld het gebruik van dure woorden, zoals werpen, heden of broeder. Ze brengen weliswaar goed de waardigheid van de Bijbel over, maar de woorden gooien, vandaag en broer zijn toch een stuk makkelijker. En toch zijn dat net zo letterlijke vertalingen. Met andere woorden, het kán makkelijker en toch even letterlijk. Je zou in theorie zelfs alleen de moeilijke woorden kunnen vervangen waar een makkelijker woord voor bestaat dat precies hetzelfde betekent. Dan heb je per definitie een makkelijkere vertaling die even letterlijk is.

Maar er zijn veel meer mogelijkheden om tot een makkelijkere vertaling te komen, zonder dat het ten koste van de betekenis gaat. Soms is er bijvoorbeeld een weliswaar minder letterlijk woord dat toch even dicht bij het origineel staat. Neem bijvoorbeeld het woord Evangelie. Letterlijker dan dat kun je het Griekse woord εὐαγγέλιον (“evangelion”) niet vertalen. Het is immers een leenwoord dat rechtstreeks van het Griekse woord εὐαγγέλιον is afgeleid. Toch was εὐαγγέλιον in het Grieks van die tijd geen religieuze vakterm, maar een alledaags woord voor goed nieuws, goede boodschap of goed bericht (eu = goed, angelion = boodschap of bericht). Is goed nieuws dan niet minstens zo dicht bij het origineel? Sterker nog, mijns inziens brengt deze vertaling de betekenis van het oorspronkelijke woord zelfs beter over. Een Griekstalige die het woord εὐαγγέλιον hoorde, herkende daarin direct het idee van goed nieuws: iemand had een positieve boodschap te vertellen. Het woord Evangelie roept bij een hedendaagse Nederlandstalige echter al snel een specifieke Christelijke betekenis op. Natuurlijk is Evangelie voor veel mensen inmiddels synoniem met goed nieuws, maar de gevoelswaarde van beide woorden is niet helemaal hetzelfde.

Dat laat zien dat letterlijkheid niet alleen een kwestie van woord-voor-woord overeenkomen is. Soms kan een vertaling die op woordbetekenisniveau minder letterlijk is, juist dichter bij het origineel staan, omdat zij beter weergeeft wat het oorspronkelijke woord bij de eerste hoorders opriep.

Zo zijn er nog meer manieren waarop ik soms begrijpelijker kan vertalen dan de HSV, zonder dat het ten koste gaat van de betekenis. Dat is niet omdat ik het beter zou kunnen, maar omdat ik de begrijpelijkheid hoger op mijn prioriteitenlijstje heb staan.